Camnangdulich - Nằm ở phía Bắc núi Lý Sơn, cách thành phố Tây An, Thiểm Tây, Trung Quốc 50km, khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc là một điểm tham quan thu hút nhiều khách du lịch.
Hiện nay, khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng mới được khai quật một phần để phục vụ công tác nghiên cứu và tham quan. Tuy nhiên, phần còn lại vẫn là một bí ẩn đối với các nhà khoa học hiện nay. Năm 1975, Trung Quốc đã thành lập một bảo tàng rộng 16.300m2 ngay bên trên các hầm binh mã dũng phục vụ nghiên cứu và bảo tồn di tích và được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới.

Khu lăng mộ đã được xây dựng trong suốt 36 năm, đây được coi là một trong những hình ảnh thu nhỏ của đế chế Tần Thuỷ Hoàng. Sau khi công trình hoàn thành, 700.000 người bao gồm tù nhân chiến tranh, nô lệ đều bị thủ tiêu để đảm bảo bí mật. Ngoài ra, hàng trăm phi tần, mỹ nữ của ông cũng được chôn theo cùng với lăng mộ. Theo bộ Sử kí của sử gia thời Tây Hán - Tư Mã Thiên: "Khi Thủy Hoàng mới lên ngôi đã sai đào núi Ly Sơn. Đến khi thôn tính được thiên hạ thì dời 70 vạn người trong thiên hạ đến xây lăng mộ, đào ba con suối, ở dưới đổ đồng và đưa quách vào. Đem những đồ quý báu của các cung, của trăm quan xuống cất đầy ở dưới. Lại sai thợ làm máy bắn hễ có ai đào đến gần thì bắn ra. Sai lấy thủy ngân làm một trăm con sông, Trường Giang, Hoàng Hà và biển lớn. Các máy móc làm cho nước sông và biển chảy vào nhau. Ở trên có đủ thiên văn, ở dưới có đủ địa lý, lấy đầu cá nhân ngư để thắp đuốc, trù tính thế nào để cháy lâu không tắt…"
Lăng mộ được xây dựng rất kiên cố và có rất nhiều điều bí ẩn nằm trong khu mộ mà cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa khám phá hết. Bên trên mộ bao bọc bởi một lớp đất đắp nổi cao 76m, xung quanh lăng có hai lớp tường thành bao bọc với diện tích thành bên ngoài là 2km² có các cửa. Giữa hai lớp thành có các giác lâu, cung tẩm, chùa chiền, nhà ở... Bên dưới mặt đất là địa cung hình chữ nhật với tổng diện tích là 180.000m² chia làm 3 tầng: ngoại cung, nội cung và tẩm cung. Phía Nam là khu mộ táng trong đó khu mộ lớn nhất được cho là của Tần Thuỷ Hoàng, có hình nón 4 cạnh. Mộ được chôn sâu và bên trong chứa rất nhiều vàng châu báu trong cung. Ngoài ra còn có cung nỏ tự động bắn nếu có người đến gần, có sông suối, biển hồ bằng thuỷ ngân, khi cần thiết có thể tháo cửa cho thuỷ ngân chảy vào mộ, bầu trời được thiết kế với những chòm sao lấp lánh, mặt trăng bằng ngọc trai, châu báu…Bên  ngoài địa cung, các nhà khoa học còn phát hiện thêm hơn 300 đường hầm bồi táng được chôn kèm theo xác và hơn 5 vạn cổ vật quan trọng.

Năm 1974, một nhóm nông dân Trung Quốc đến khu vực này để  khoan một nguồn nước và đã phát hiện ra khu lăng mộ. Đường hầm Binh mã dũng số 1 được khai quật, dài 230 mét, chứa khoảng 8.000 tượng binh sĩ và đội quân ngựa phân bố trong 11 dãy, mỗi dãy rộng hơn 3 mét với nền được lát gạch và trần bằng gỗ, trên phủ chiếu bằng lau sậy và nhiều lớp đất sét chống thấm nước. Hầm được đắp đất lên cao khỏi mặt đất 2 đến 3 mét. 8000 binh sĩ  này được sắp xếp và đặt theo cấp bậc và đặt trong 3 gian phòng tách biệt. Gian phòng thứ 3 được khai quật vào năm 1976 và đây được coi là trung tâm điều khiển chính. Tuy nhiên, hầu hết các bức tượng trong gian phòng này đều bị phá huỷ do thời gian, chỉ còn lại 68 bức tượng chỉ huy, 1 cỗ xe ngựa và 34 bộ vũ khí bằng đồng được khai quật. Ngoài ra, năm 1980, hai nhóm tượng đồng xe và ngựa được khai quật ở phía Tây lăng Tần Thuỷ Hoàng, mỗi xe có 4 ngựa và một người đánh xe bằng đồng. Các hoạ tiết trên xe đều được dát vàng, nạm bạc với kỹ nghệ tinh xảo.

Năm 1994 đường hầm Binh mã dũng số 2 tiếp tục được khai quật. Đường hầm này chứa đội quân binh mã dũng với thế trận kị binh và các cung thủ trong tư thế bắn. Đường hầm số 3 có nhiều tượng tướng chỉ huy cùng một cỗ xe ngựa. Tổng cộng các hầm có trên 8.000 tượng binh lính, 100 cỗ xe ngựa, 400 tượng ngựa và 300 chiếc yên ngựa của kỵ binh. Những tượng binh lính và ngựa đứng oai nghiêm, xếp hàng rất trật tự thể hiện tiềm lực quân sự hùng mạnh của nhà Tần. Các bức tượng vô cùng sinh động, mỗi tượng đều có nét mặt, kiểu tóc, trang phục, vũ khí khác nhau và tất cả các bức tượng đều quay mặt về hướng đông.

Bí ẩn về những căn phòng với những tượng binh lính bằng đất nung đất nung thực tế chỉ chiếm một phần rất nhỏ diện tích của toàn lăng mộ. Phần trung tâm với chiều cao gần 30 mét xây dựng bên dưới một kim tự tháp bằng đất nung vẫn chưa hề được khai quật. Đây vẫn còn là một bí ẩn đối với các nhà khoa học.