Ngôi nhà 57B Đinh Tiên Hoàng trông ra Hồ Hoàn Kiếm , nơi công diễn các tiết mục Rối nước của Nhà hát Múa rối Thăng Long  vào tầm 6, 7 giờ tối hàng ngày khá đông khán giả, đa phần là khách quốc tế.

Đạo diễn - Giám Đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long Hoàng Tuấn kể rằng: Vượt qua những khó khăn, 10 năm nay nhà hát múa rối Thăng Long nổi tiếng  là đơn vị nghệ thuật duy nhất 365 ngày đỏ đèn phục vụ  nhân dân!

Đoàn Rối Hà Nội  có rạp  ở  địa chỉ này  nhiều người gọi là : thiên thời, địa lợi, nhân hoà, quả không sai. Nhưng không ít nhà hát ở giữa trung tâm Thành phố đến nay (2009) vẫn cửa đóng then cài  diễn không có người xem. Sang đầu  thế kỷ XXI Vương Duy Biên đổi mới nghệ thuật múa rối cho Nhà hát. Đến nay Nhà hát đầy ắp các buổi biểu diễn mối tuần, dù địa điểm  diễn có xa trung tâm thành phố.  Mới hay địa điểm chỉ là phần quan trọng, sự quyết định hấp dẫn công chúng là nghệ thuật- chỉ có phẩm chất nghệ thuật mới có doanh thu cao trong cơ chế thị trường.

Từ  đoàn rối  có 9 diễn viên, đến nay Nhà hát đã có hai đoàn diễn với 70% diễn viên trình độ Đại học, 8 nhạc công, 5 kỹ thuật viên và các phòng ban chức năng. Nhà Hát có nhà sáng tác, đạo diễn riêng, 5 NSƯT, 6 nghệ sỹ xuất sắc, nhiều diễn viên tài năng trẻ.

Năm 1969 chiến tranh phá hoại của Mỹ ở miền Bắc vào thời kỳ ác liệt, lực lượng nghệ thuật không có mấy. Uỷ Ban Nhân Dân Thành phố thấy cần có một đoàn nghệ thuật đi phục vụ các cháu, nên ngày 10/10/1969 "Đoàn Nghệ thuật Kim Đồng" được thành lập theo sáng kiến của ông Nguyễn Bắc- Giám Đốc Sở Văn Hoá Hà Nội lúc đó . Trụ sở  đầu tiên của Đoàn ở dưới tầng hầm của Sở Văn Hoá Hà Nội 47 Hàng Dầu. Đến Năm 1970 - 1973 chuyển về rạp chiếu bóng Bắc Đô phố Hàng Giấy . Năm 1973- 1976  chuyển về sau rạp Kim Đồng phố Hàng Bài.Năm 1975 đổi tên thành"Đoàn Múa Rối Hà Nội " Năm 1976- 7978 chuyển về tầng 2 của rạp Đặng Dung.

Dù phải gặp nhiều khó khăn nhưng tình cảm của công chúng và  trẻ em dành cho múa rối luôn là động  lực để các nghệ sĩ vượt qua.

Năm 1974 Đoàn về biểu diễn  vở "thỏ và rùa" - dựng theo truyện cổ LaPôngTen ở Quế Võ ( Hà Bắc cũ) . Tiết mục vừa xong có một cậu bé  đến hỏi và đề  nghị dạy cách làm con rùa để em thực hành biểu diễn vì trường sắp có hội diễn văn nghệ. Anh em  đã tận tình chỉ bảo. Bẵng đi một , hai tháng sau, Đoàn múa rối nhận được thư cậu bé cảm ơn và báo tin tiết mục rối "thỏ và rùa"  được chọn giải nhất trong Hội diễn.

Từ năm 1969-1989  công chúng chưa biết nhiều  đến địa chỉ  múa rối nước Hà Nội. Những nghệ sỹ múa rối đầu tiên  đã vượt qua thách thức cuộc sống gian khổ, hy sinh bom đan chiến tranh, nâng niu từng con rối, nghiên cứu , sưu tầm kinh nghiệm nghệ nhân mang tính truyền thống văn hiến thăng long truyền dạy từ ngàn xưa toả sáng nghệ thuật múa rối hôm nay từ đoàn  Múa rối Kim Đồng biểu diễn rối cạn phục vụ thiếu nhi , hoàn thành xuất sắc giai đoạn đầu.

Năm 1980 Đoàn Múa rối Hà Nội chuyển về khu nhà tạm đằng sau rạp Long Biên có diện tích mặt sàn 80 m2. Những năm này, múa rối Hà Nội lâm vào tình trạng khủng hoảng không có người xem, có nguy cơ tan rã. Múa rối không thể cạnh tranh, khi đất nước mở cửa, các trào lưu nghệ thuật khác lạ tràn ngập công chúng: video, phim chưởng, phim hành động, karaoke,  ca nhạc nhẹ vũ trường ... chiếm lĩnh. Nhà hát dù ở vị trí đắc địa cũng chỉ như chiếc tầu điện cũ kỹ nằm bên bờ Hồ già nua, yếu đuối. Sau 1985 nhiều đoàn cải lương, ca nhạc, múa rối lần lượt tan rã bởi không có người xem. Các đoàn múa rối Hà Sơn Bình, Hà Nam Ninh ... giải thể.

Đạo diễn Lê Văn Ngọ đã  đưa  Đoàn Múa rối Hà Nội  bước vào doanh thu công chúng tự nguyện, hoạt động trong cơ chế thị trường, dựng vở mới,đi điền dã... đưa Đoàn Múa rối Hà Nội  phát triển nghệ thuật vững chắc. Năm 1981 Đoàn đã đi dự liên hoan múa rối  tại Bruno- Tiệp Khắc cũ, năm 1983 đi diễn tại Liên Xô, Mông Cổ .Mở ra giai đoạn phát triển mới cho

Năm 1990 "Đoàn Múa rối Hà Nội " đã diễn trên 500 buổi phục vụ hàng trăm ngàn khán giả trong nước và nước ngoài, doanh thu mỗi năm đạt hàng tỷ đồng.

Năm 1992 mở đầu chuyến lưu diễn hải ngoại 30 ngày tại OSaKa,Nogoya , Tokyo. Sau đó Nhà hát phục hồi múa rối nước, múa rối cạn, làm sống lại bản sắc dân gian cổ truyền múa rối Thăng Long Hà Nội. Chú Tễu  Thăng Long  từ ao làng bước lên sàn diễn chuyên nghiệp, kết hợp hài hoà , thuần thục bản sắc dân gian với ánh sáng phục trang sân khấu.

Các nghệ sĩ Đoàn Múa rối Thăng Long cùng các nghệ sĩ Nhật Bản

 

Cho đến nay Nhà hát đã lưu diễn trên 40 nước ở khắp các châu lục trên thế giới, giới thiệu nghệ thuật Múa rối Việt Nam với bạn bè quốc. Nhà hát đã phục hồi 17 trò rối nước dân gian cổ xưa tạo bước đột phá nghệ thuật trước công chúng cả nước. Tiêu biểu là các tiết mục:

Bật cờ hội (Trò khai hội mở đầu chương trình biểu diễn múa rối nước gây sự tò mò háo hức cho người xem bởi pháo nổ, cờ hội dưới nước bật tung, bay phấp phới; Tễu giáo trò: Tễu - nhân vật điển hình độc đáo của rối nước dân gian, mang đậm tính cách người nông dân Việt Nam vui vẻ, hóm hỉnh, thông minh yêu đời :" Tễu tôi vốn dòng tiên thiên thượng, bởi yêu người nên xuống trần gian"... Chú Tễu dẫn dắt  trò rối nước  đến thế giới kỳ ảo, lung linh, tạo không khí vui vẻ gắn bó giữa con rối vô tri với người  xem; Múa Rồng ( Rồng - một con vật linh thiêng đứng đầu trong họ tứ linh: Long - Lân - Quy - Phượng. Theo truyền thuyết dân gian Việt Nam, Con Rồng cháu Tiên là cội nguồn dân tộc Việt Nam); Em bé chăn trâu thổi sáo: Đây là một thú vui rất được trẻ em Việt Nam yêu thích. Hình ảnh cậu bé chăn trâu thổi sáo đã được khắc hoạ trong tranh dân gian, trong thơ văn , sân khấu, đặc biệt in đậm trong tâm trí người Việt xa xứ; Cấy cày  (Công việc người nông dân Việt Nam cần cù chăm chỉ trên đồng ruộng ); Câu ếch; Đánh cáo bắt vịt; Câu, đánh bắt cá; Vinh quy bái tổ; Múa sư tử; Múa phượng; Nhi đồng hí thủy; Đua thuyền; Múa lân tranh  cầu; Múa tiên; Múa tứ linh(Long - Lân- quy phượng); Truyền thuyết Lê Lợi trả gươm. Đây là tiết mục được bạn bè quốc tế rất ưa thích, kể về Người anh hùng Lê Lợi chống quân xâm lược nhà Minh được thần linh ban cho thanh gươm thần. Sau khi dẹp xong quân giặc, nhà vua đi thuyền dạo chơi trên hồ Lục Thuỷ, Thần Kim Quy hiện lên lấy lại gươm thần từ đó hồ có tên là Hồ Hoàn Kiếm. Đây là một thắng cảnh đẹp của  Thủ đô Hà Nội…

Năm 1992 Đoàn dựng chương trình  biểu diễn tại TOKIO Nhật Bản mở đầu sự thăng hoa nghệ thuật rối nước. Đoàn đã cử các nghệ sĩ , diễn viên học tập kinh nghiệm, hợp  tác với các phường rối nước Tế Tiêu, Đào Thục, Đào Xá ... quanh kinh thành Thăng Long và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, nâng cao nghệ thuật. Thương hiệu Múa rối nước Thăng Long được biết đến khắp các châu lục.

Thành công rực rỡ của nghệ thuật rối nước Thăng Long đã tạo thế mạnh xây dựng nhà hát trong cơ chế thị trường, hoà nhập nhịp sống thời đại xã hội công nghệ thông tin, mở trang Website, E-Mail, quảng bá sản phẩm, xây dựng tiếng vang cho Đoàn.

Đến năm 1994 Đoàn đổi tên thành "Rạp chiếu bóng Hoà Bình". Sau lại đổi là "Rạp Kim Đồng”.

Năm 2001, rạp được chính thức mang tên "Nhà hát Múa Rối Thăng Long "

Nhà hát Múa rối Thăng Long tham gia các cuộc liên hoan  trong nước và Quốc tế, đoạt nhiều HCV,HCB cho các vở: AlaĐanh và cây đèn thần, Tiếng gọi trẻ thơ,, Bù nhìn rơm, huyền thoại Tiên Rồng, Trấn Cổ Loa thành... Cùng nhiều Bằng khen, Giấy khen do Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, UBND Thành phố Hà Nội tặng thưởng.  Năm 2008 được tặng danh hiệu : "Lá cờ đầu của ngành Văn hoá", là nhà hát dẫn đầu doanh thu thực hiện xã hội hoá  nghệ thuật sớm nhất cả nước.

Nhà hát  Múa rối Thăng Long đã kết hợp hài hoà các nhiệm vụ quản lý Nhà hát, sáng tạo nghệ thuật đáp ứng tâm tư nguyện vọng chính đáng của nghệ sỹ, diễn viên tạo sức mạnh đồng thuận bền vững để phục vụ công chúng.

40 năm là cuộc hành trình sáng tạo với đội ngũ diễn viên tài năng nhiều kinh nghiệm biểu diễn biên kịch như Hữu Thụ, Đỗ Mùi, Đăng Tiến, Thanh Hiền Chu Lượng, Hoàng Tuấn...

Những năm đầu  thế kỷ Nhà hát vượt qua giai đoạn khủng hoảng nghệ thuật, doanh thu ổn định. Hoạt động nghệ thuật phong phú, mở rộng sàn diễn rối nước, rối cạn chiếm lĩnh công chúng trong nước và quốc tế. Đoàn bắt đầu đi vào dựng vở rối dài. Hội diễn múa rối toàn Quốc vở "Tiếng gọi trẻ thơ" đạt HCV, ’’ Bù nhìn rơm" đạt HCB là những vở rối đầu tiên mang tính hiện đại, gây sự mới lạ cho khán giả, được công chúng ngưỡng mộ Nhà hát đã thử nghiệm thành công ở Hội diễn sân khấu toàn quốc và múa rối Quốc tế vở "Trấn cổ Loa Thành", "Huyền thoại Tiên - Rồng " đạt nhiều giải thưởng.

Năm 2005 Nhà hát có doanh thu : 9 tỷ đồng; năm 2006: 11 tỷ đồng; năm 2007: 15 tỷ đồng; năm 2008: 16 tỷ đồng. Ngoài doanh thu tăng trưởng Nhà hát còn biểu diễn không doanh thu phục vụ nhiệm vụ chính trị nhân dân Thành phố Hà Nội, tham gia các phong trào "Đền ơn đáp nghĩa", ủng hộ người nghèo, bão lụt.

Chào mừng 1000 năm thăng long Hà Nội, Nhà hát  Múa rối Thăng Long đang mở rộng sàn diễn với nhiều tiết mục rối nước, rối cạn hấp dẫn khán giả trong và ngoài nước , xã hội hoá các hoạt động biểu diễn, đời sống hoá múa rối, ổn định vững mạnh trước thiên niên kỷ mới.