Khi được hỏi bằng cách nào ông có được các kiến thức về cách chơi  diều một cách rành rọt thế, thay vì câu trả lời ông lặng lẽ tìm ra những cây sáo, những cánh diều, những bộ sưu tập về diều, ông nói: Niềm vui là đây, tâm huyết cũng ở đây. Một cách nào đó tôi nhận thấy ông rất hạnh phúc. Những câu chuyện về diều vướng vào cuộc đời ông như là duyên phận. Trên khắp các làng quê Việt Nam, có bao nhiêu người đã đi khỏi luỹ tre làng mình, được sống trọn vẹn với niềm đam mê như ông để rồi ở vào cái tuổi ngoài 50 ông đã được phong là nghệ nhân dân gian và là chủ nhiệm CLB Diều của làng Bá quê mình (xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng) -  CLB Diều duy nhất trong  nước được công nhận là địa chỉ văn hoá dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.

Thừa hưởng từ người cha, cụ Nguyễn Hữu Ngọ một tình yêu đối với thú chơi và nghệ thuật làm diều cũng như những kinh nghiệm làm diều, làm sáo, ngay từ nhỏ ông Kiêm đã làm được nhiều loại diều truyền thống như diều cánh muỗm, diều cánh chanh, diều cánh mộc, diều con vật, diều sáo tiếng chiêng, tiếng ốc, tiếng chuông, tiếng còi …với  nhiều hình dáng đẹp, bay cao, âm thanh bay bổng du dương. Nhưng không chỉ dừng lại ở đó mà với  ông còn có một niềm đam mê, một tình yêu diều còn sâu sắc hơn rất nhiều.  Mặc dù còn bận công tác, song những lần về quê, người làng lại thấy ông say sưa với diều. Được cha truyền dạy những kinh nghiệm dân gian về làm diều và với kiến thức của một người có bằng cấp, ông đã mày mò, đo đạc, tính toán để tìm ra công thức chuẩn để diều bay cao, tiếng sáo vang xa. Với sự truyền đạt của ông, người làm diều làng Bá Dương giờ đây có thể đạt chuẩn dễ dàng, đơn giản hoá công đoạn làm diều. Cần mẫn, say sưa ông Kiêm sưu tầm tất cả những gì liên quan đến diều từ những bài báo, bức ảnh hay thậm chí là một cặp sáo diều đã cũ…

Trẻ thơ thả diều. Ảnh vovnews.vn

 

- Làng Bá Dương Nội (Hồng Hà, Đan Phượng) quê tôi là một làng nhỏ nằm ven con sông Hồng, theo các cụ cao niên trong làng kể lại thì nghề làm diều và hội thả diều đã có từ hàng ngàn năm nay bởi nó gắn liền với sự tích về thành hoàng làng, sự tích về miếu thờ thần châu thổ và cả những truyền thuyết về những cánh diều. Truyền thuyết đan xen với những hiện vật hiển hiện, huyền thoại xen lẫn với đời thường, những dấu tích còn lưu giữ ở đình, miếu, ở lễ hội đã có tự bao đời và cả những câu chuyện, những hình ảnh, thú chơi, phong tục tập quán tồn tại trong cộng đồng dân cư đã minh chứng lịch sử trường tồn của cánh diều, làng diều nghìn tuổi làng Bá Dương Nội. Ông bắt đầu kể về cách chơi diều của quê mình như thế .

Thú chơi diều là nét đẹp truyền thống, phổ biến trên khắp nước ta từ thành thị cho tới nông thôn. Có tiếng là làm diều đẹp, sành chơi diều chính là diều của làng Bá Dương Nội. Hàng năm, cứ đến tháng 3 âm lịch dân làng lại nô nức cũng nhau mở hội để tưởng nhớ công ơn của vị tướng Nguyễn Cả, người con của làng đã có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Ngày xưa, hôm nay và mai sau, diều vẫn tồn tại theo dòng chảy của thời gian từ đời này qua đời khác. Những người chơi diều làng Bá Dương Nội nói rằng chơi diều, thả diều đã đi vào trong tâm thức của họ một cách rất  tự nhiên bởi từ lúc còn bé thơ họ đã xem, chơi và say mê những cánh diều. Truyền thống của quê hương như suối nguồn tươi mát xuôi chảy hiền hoà để rồi không biết tự bao giờ thấm đẫm tâm hồn của người dân nơi đây. Cứ thế đời cha cho đến đời con, họ thay nhau giữ gìn, bảo lưu những giá trị văn hoá của quê hương. Và giờ đây, làng Bá Dương Nội đã vinh dự là một trong những Địa chỉ văn hoá dân gian của Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, một địa chỉ đẹp thu hút sự quan tâm của những người yêu quý môn nghệ thuật dân gian truyền thống này.

CLB thả diều truyền thống được thành lập có sự đóng góp công sức không nhỏ của ông Kiêm. Hàng năm ông đã động viên, hướng dẫn kỹ thuật làm diều, làm sáo diều cho nhiều thanh thiếu niên địa phương. Đến nay đội ngũ chơi diều ở làng quê ông đã rất đông đảo. Mỗi dịp lễ hội đã có khoảng 100 tay diều tham gia. Lý do không chỉ bởi gia đình ông có đến 5- 6 đời chơi diều và nổi tiếng trong vùng bởi cách làm sáo hay, làm diều thật khéo mà chính là bởi ông luôn trăn trở cho sự sống còn của làng diều quê mình. Chính vì thế, mặc dù hiện đã đi thoát ly và đang là cán bộ của Công ty điện lực I, Hà Nội nhưng tình yêu và mối quan tâm đến diều luôn thường trực trong ông. Với mục đích phổ biến, giữ gìn di sản văn hoá của cha ông và là nơi để các thành viên trao đổi, học hỏi kinh nghiệm làm diều, thả diều. Là nơi để các cụ cao niên nói cho lớp trẻ về cách làm diều nay và cả những kỳ công, nghệ thụât của diều truyền thống ngày xưa. Từ ngày CLB diều được thành lập đến nay ngày càng thu hút được đông đảo những người tâm huyết với diều, đáng mừng nhất là trong số đó những người thuộc lớp trẻ ngày càng đông người tham gia. Ông Kiêm tâm sự: “CLB không chỉ là nơi thu hút những người yêu thú chơi này mà còn là nơi giáo dục cho lớp trẻ không chỉ  biết làm diều, chơi diều, biết chọn tre, biết buộc lèo, khoét sáo mà còn tự hào về kỳ công của ông cha xưa, để truyền cho chúng lời nhắn nhủ của người xưa về phong cách, về tâm hồn cao đẹp, thanh tao trong nghệ thuật sống cũng như nghệ thuật chơi diều, về truyền thuyết, về hội diều với những ghi lễ, những chuẩn mực chấm diều từ hội thi ngày xưa để bọn trẻ biết rằng diều đoạt giải ngày xưa phải bay cao, đứng diều, kích thức phải bằng hoặc lớn hơn kích thước mà BGK đặt ra”. Biết bao điều cần nhắn nhủ về phong cách chơi diều để lớp trẻ hôm nay biết tự hào về truyền thống ấy của quê hương để rồi tiếp tục giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp ấy cho tới tận mai sau.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm với loại diều sáo truyền thống. Ảnh vovnews.vn

 

Riêng ông, với vai trò là Chủ nhiệm CLB diều nên hàng tuần sau những ngày làm việc căng thẳng, nghe nói ở đâu có người chơi diều người ta lại thấy ông đi đến đó để tìm hiểu về cách chơi diều và nghệ thuật làm diều. Ngoài ra, công việc chuyên môn cũng cho ông nhiều cơ hội đi nước ngoài, trong những chuyến đi ấy sau khi hoàn thành nhiệm vụ cơ quan giao, ông lại tranh thủ tìm hiểu về những cánh diều ở nơi mình đang đến. Với sự hiểu biết của mình được trang bị bằng những chuyến đi thực tế trong những năm qua, ông đã có thể kể vanh vách hàng giờ về sự khác biệt trong cách làm diều của miền Bắc mà cụ thể là diều Thái Bình, Bắc Giang, Bắc Ninh Hà Nam, Hà Tĩnh rồi đến diều nghệ thuật của miền Trung là Huế và Hội An, thành phố Hồ Chí Minh; nào là diều ta khác diều tàu thế nào, rồi diều Châu Âu, Châu Á khác nhau ra sao… Ông còn phân biệt rành rọt rằng hiện tại trong nước hiện đang duy trì hai cách chơi diều phổ biến là chơi theo kiểu truyền thống là cư dân đồng bằng Bắc Bộ và chơi theo kiểu nghệ thụât là những người dân xứ Huế. Trong những chuyến đi thực tế, ông còn sưu tầm được rất nhiều bộ diều và sáo diều khác nhau mang về cho các thành viên trong CLB của mình lấy hình mẫu để từ đó cách điệu thêm cho phù hợp với cách chơi của mình. Tâm huyết với thú chơi tao nhã này nên ông đã giúp các địa phương trong vịêc thành lập CLB diều và giúp Bảo Tàng dân tộc học, Sở VHTT Hà Nội  làm chương trình giao lưu giữa các CLB diều tại Hà Nội. Không dừng lại với những việc mình đã làm được ông Kiêm còn có một ý nguyện nữa là làm sao để không chỉ có các CLB ở địa phương mình mà sẽ có thêm nhiều hơn nữa các CLB Diều ở các địa phương trong cả nước thành lập nên Hiệp hội thả diều Việt Nam. Và để ý nguyện trên của mình sớm được trở thành hiện thực ông vẫn đi khi nghe nói đến một nơi nào đó đang cần sự hỗ trợ về chuyên môn để sớm ra đời được CLB…

Hình ảnh cánh diều dã trở nên gần gũi quen thuộc với lớp người thuộc thế kỷ trước, còn với thế hệ trẻ bây giờ cánh diều chỉ còn lại trong lời ru của bà, của mẹ. Chính những việc làm lặng lẽ của ông Kiêm, đang tìm cách góp phần trường tồn cho làng Diều nghìn tuổi, để rồi mai đây khi thế hệ trẻ hôm nay lớn lên dù có đi đâu hình ảnh quê hương luôn hiện lên đầy thương mến mà ở đó có những cánh diều lơ lửng trong không gian của một làng quê yên ả, thanh bình. Và không bao lâu nữa, Đại lễ nghìn năm Thăng Long Hà Nội, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm và người dân làng Bá lại háo hức chờ đón với một niềm tự hào rằng trên bãi sông Hồng cạnh làng Bá những cánh diều của làng mình và của nhiều câu lạc bộ Diều khác sẽ du dương và bay bổng trong Lễ hội thả Diều chào đón Đại lễ.